Dziś niemal “dzień wolny”, więc może to jest dobra pora na “mtb special”? Jesteśmy w ciekawym momencie sezonu (jeśli chodzi o XC, nie będę udawał, że mam pojęcie o innych konkurencjach kolarstwa górskiego): po trzech eliminacjach Pucharu Świata, za półmetkiem Pucharu Polski, przed oficjalnymi terminami mistrzostw krajowych a po nich kolejną serią ważnych imprez międzynarodowych.
Puchar Świata przechodzi w ostatnich sezonach istotną zmianę. UCI i grupa Warner-Discovery stopniowo przekształcają niegdyś egalitarne kolarstwo górskie w odpowiednik szosowego World Touru. Co do zasady dostępnego dla reprezentantów najlepszych drużyn zawodowych, dla których pełny sezon startów wiąże się z dużymi wydatkami.
Na potwierdzenie tego cykl zaczął się w Korei Południowej pod koniec kwietnia. Nie mając nic przeciwko koncepcjom globalizacji kolarstwa, pojedynczy wyjazd do Azji był dostępny niemal wyłącznie dla najbogatszych. Co gorsza, impreza wypadła nie najlepiej. Świeżo zbudowana trasa zlokalizowana w ośrodku narciarskim nie sprawdziła się w obliczu opadów deszczu, wyścigi zmieniły się w festiwal biegania z rowerem. W tych trudnych warunkach niespodziewanie wygrał Szwajcar Dario Lilo z teamu Gianta a wśród pań Sina Frei ze Specializeda.
Pod koniec maja “wszystko wróciło do normy”, ponieważ mogliśmy obejrzeć długo wyczekiwaną inaugurację pucharu świata w Europie w bardzo cenionej lokalizacji, czyli czeskim Novym Mescie. Miał startować van der Poel, ale ostatecznie go nie było, za to pojawił się Pidcock. Brytyjczyk był drugi w short tracku i wygrał w formule olimpijskiej. Wśród pań w XCO zwyciężyła Laura Stiger.
Co ciekawe, Nove Mesto było pierwszym z dwóch wyścigów na którym polscy zawodnicy elity i U23 mieli walczyć o kwalifikację do reprezentacji narodowej. “Ciekawe” o tyle, że w ten sam weekend w podkaliskim Nędzerzewie odbywały się zawody Pucharu Polski, zarówno kolizja w kalendarzu jak i wyznaczenie kwalifikacji na ten właśnie dzień to nie pierwsza dziwna decyzja w tym sezonie jeśli chodzi o nasze mtb. Jeśli zaś mówimy o kwalifikacjach, to limitu czasu wyznaczonego przez decydentów z PZKol nie spełnił nikt z naszego kraju, ale też np. Anna Tauber, Mona Mitterwallner, Jolanda Neff, “rzutem na taśmę” załapałaby się Rebecca Henderson (podobna sytuacja miała miejsce wśród mężczyzn, gdzie odpadliby m.in. Sam Gaze czy Martins Blums).
Po trzech tygodniach UCI World Series przeniosła się do austriackiego Leogang. O ile w Novym Mescie zawodniczki i zawodnicy mogli odpocząć od błota, o tyle na odświeżonej rundzie w Leogang znów zmagali się z deszczem i śliską nawierzchnią. Chciałoby się powiedzieć, że w takich trudnych warunkach najlepiej poradziła sobie Jenny Rissveds, jednak zaraz na początku swojego wyścigu staranowała Savilię Blunk. Szwedka wygrała i nie wyciągnięto wobec niej żadnych konsekwencji (Blunk skończyła piąta), za to zdyskwalifikowano Mathisa Azzarro, drugiego w wyścigu panów, ponieważ ten przejechał przez strefę bufetu by ułatwić sobie wyprzedzenie rywali. Gdyby wziął tam bidon lub żel, nie byłoby sprawy. Wyścig wygrał Adrien Boichis z teamu Specializeda. W klasyfikacji generalnej prowadzi Luca Martin z Cannondale, trzy razy drugi, wśród pań Jenny Rissveds (Canyon).
W Leogang Natalii Grzegorzewskiej zabrakło 0,6% straty by wypełnić kadrowe minimum “107% straty do zwycięzcy” (była piętnasta, z kolei Nikola Gliniecka w swoim pierwszym roku w U23 zajęła 32 miejsce).
Swoją opinię na temat zasad kwalifikacji do reprezentacji narodowej wypowiedzieli Paweł Bernas i Gabriela Wojtyła w relacji z Pucharu Polski w Krynicy przygotowanej przez Kacpra Krawczyka (link w komentarzu, start ok. 22:14). O tym jeszcze poniżej.
Wracając do Pucharu Świata, w tym momencie mamy do czynienia nie tylko z profesjonalizowaniem, globalizowaniem i “korporacjonizowaniem” serii, ale też dalszą ewolucją tras zawodów czy spodziewaną kolejną rewolucją w stosowanym sprzęcie (spodziewane promowanie przez producentów rowerów na kołach 32”). Natomiast równocześnie odejście na częściową, sportową emeryturę Nino Schurtera zostawiło w mtb wielką, wizerunkową dziurę.
Co ciekawe, obecnie Nino wydaje się być postacią ciekawszą i wartą większego zainteresowania. W czasie swojej kariery zawodowej inspirował i imponował przede wszystkim swoimi wynikami sportowymi oraz etyką pracy, jako postać był, cóż, jednym z tych wybitnych, lecz mocno robotycznych seryjnych zwycięzców wszystkiego.
Jego wieloletnia dominacja (to oczywiście nie jego wina, ale efekt jest, jaki jest) sprawiła, że na kolejne postaci, które będą elektryzowały publiczność musimy nieco poczekać. Zainteresowaniu nie pomaga też absencja Victora Koretzky’ego oraz Christophera Blevinsa, którzy doznali kontuzji na wiosnę.
Wśród panów mamy więc ściganie na bardzo wysokim poziomie, jednak w tym momencie rywalizują ze sobą kolarze, których nazwiska mówią coś niemal wyłącznie “die hard fanom” mtb. Największym wydarzeniem sezonu był start w Novym Mescie Pidcocka, w drugiej części będziemy zajmowali się tematem powrotu do mtb Mathieu van der Poela i jego pogonią za wymarzoną tęczową koszulką.
U pań jest lepiej, w tym momencie, mimo “urlopu na poratowanie zdrowia psychicznego” Samary Maxwell i przejściu na szosę Pauline Ferrand – Prevot po Igrzyskach w Paryżu mamy dobrą kontynuację i naturalny cykl rywalizacji zawodniczek bardziej doświadczonych z młodszymi, które stopniowo, rok po roku dołączają do czołówki. Nie ma więc tak dużego przeskoku co u mężczyzn. Widz, który obserwuje mtb nieco mniej czujnie i uważnie poczuje się mniej zaskoczony, bo zobaczy Rissveds, Frei, multidycyplinarną Pieterse, gdy u panów będą to względnie “nowi” Martin czy Boichis. Boichis ściga się równocześnie na szosie, ale póki co osiąga tam wyniki, które zauważają wyłącznie wyjątkowo wnikliwi fani pro kolarstwa.
Czy zatem puchar świata mtb jest w tym momencie dobrą sportową rozrywką? Powiedziałbym, że “trochę”. Nie pomaga pogoda, bo jednak lepiej ogląda się fajne, dynamiczne wyścigi jak ten w Novym Mescie niż taplanie w błocie, dodatkowe wzbogacone kpinami z zawodniczek w wykonaniu p. Igora Błachuta podczas komentarza w Eurosporcie.
Zawody są jednak spektakularne – współczesne trasy xco są widowiskowe, poziom sportowy i pań i panów nieziemski, zarówno jeśli chodzi o generowane moce jak i umiejętności techniczne. Co więcej, w kontekście “zasypywania dziury po Nino”, Eurosport w swoich transmisjach daje sporo przestrzeni przed i po wyścigu zawodnikom, przybliżając ich sylwetki i dając czas na wypowiedzi lub przygotowane wcześniej materiały.
Owszem, dla wieloletnich fanów mtb pewnym rozczarowaniem jest, że po tym, gdy puchar świata był dostępny na darmowej platformie redbulla obecnie jest na płatnym streamingu. Ale cóż, fani szosy co do zasady są w podobnej sytuacji.
Polscy kibice, którzy tym chętniej oglądają wyścigi, gdy startują nasi reprezentanci dodatkowo mają mniej argumentów by włączać transmisje. Perypetie czy też reformy, zależnie od podejścia, wokół reprezentacji kolarstwa górskiego powodują, że w europejskich eliminacjach pucharu świata biorą udział tylko najbardziej zdeterminowani. Dodatkowo – i to jest mocno dyskusyjne, w terminach trzech europejskich pucharów świata ustalono zawody Pucharu Polski. I nawet jeśli są one (niestety) bez kategorii UCI (więc teoretycznie “kolidują mniej”), trudno uznać taką sytuację za korzystną.
Puchar Polski również w tym roku przeszedł na pozycję “przejściową”. Kalendarz jest liczny (7 eliminacji), jednak tylko trzy mają kategorię UCI (Ogrodniczki z C2, Rząśnik z C3 i Krynica kolejny raz z wysoko punktowaną C1). Poza tym, że Nędzerzew, Rabka i Sobótka (zatem trzy nowe lokalizacje) ustalono na weekendy Pucharu Świata, finał w Boguszowie-Gorcach, dodany w ostatniej chwili (z czego chyba wszyscy się cieszą, bo to bardzo ceniona miejscówka) rozegrany zostanie w weekend, gdy mamy Mistrzostwa Polski w Maratonie. Z jednej więc strony mamy sytuację, w której należy doceniać każdego organizatora, który podejmuje wysiłek zorganizowania eliminacji PP, z drugiej pojawia się poczucie, że wiele rzeczy dzieje się nie tak jak trzeba.
Co więcej, mamy poważny dysonans w ocenie dokonań polskich zawodniczek i zawodników. A trzeba być fair i nazywać rzeczy po imieniu. Obecnie Puchar Świata jest odpowiednikiem szosowego World Touru. Nie mamy nikogo, kto byłby członkiem “worldtourowej” drużyny, trudno więc oczekiwać, że z wyraźnie mniejszymi zasobami naszym zawodnikom będzie na takich zawodach łatwo. Sam start jest już dużym osiągnięciem a możliwość udziału w short tracku (zrobiła to Gabriela Wojtyła w Leogang), który dopuszcza najlepszą czterdziestkę z rankingu to wyraz przynależności do szeroko pojętej czołówki (szukając analogii to odpowiednik dopuszczenia do startu w biathlonowym biegu masowym). Nasi reprezentanci i reprezentantki potrafią natomiast uzyskiwać wartościowe wyniki w wysoko punktowanych imprezach UCI.
Gabriela Wojtyła zajmuje 51. miejsce w rankingu UCI. Ma na koncie wygraną w C1 w Krynicy, drugie miejsca na C1 w Czechach i Chorwacji i czwarte w imprezie rangi Continental Series na Słowacji. Natalia Grzegorzewska jest 59. Wygrała dwa razy w C1 w Czechach, była trzecia na C1 w Austrii i druga na słowackim Continental Series, tam w kategorii U23. Na tym samym wyścigu w U23 trzeci był Maciej Jarosławski. W top 100 rankingu UCI wciąż znajduje się Krzysztof Łukasik mimo późniejszego wejścia sezon po problemach zdrowotnych (m.in dzięki wygraniu C1 w Krynicy, co potwierdza jak ważne jest by imprezy Pucharu Polski miały kategorię międzynarodową). Zuzanna Krzystała była też druga w C1 w Bośni a Paula Gorycka – Kurman zwyciężyła w C1 w Andorze. Mam nadzieję, że nikogo nie pominąłem w przypadku najważniejszych imprez, jeśli tak, to przepraszam i uzupełnię.
To wszystko powoduje, że w rozpoczętych kwalifikacjach olimpijskich i Polki i Polacy mają szansę na awans na IO 2028. Dzięki indywidualnym wysiłkom zawodników i zawodniczek, którzy oficjalnie nie spełniają podstawowych kryteriów kwalifikacyjnych do reprezentacji kraju. Ot paradoks.
I teraz dla kontekstu, wyniki w wysokiej rangi zawodach UCI są w ogóle wykonaniu naszych kolarzy rzadkością. Owszem, na szosie cieszą nas worldtourowe sukcesy Kasi Niewiadomej i Dominiki Włodarczyk. Obie zajmują odpowiednio 4. i 17. pozycję w rankingu UCI. Kolejna, Marta Lach jest już 59 i jeśli brać pod uwagę rangę wyścigów, jej osiągnięcia są porównywalne z tym, co robią w MTB Wojtyła i Grzegorzewska. A jest członkinią jednej z najlepszych drużyn worldtourowych a nie reprezentantką małego klubu lub też “niestowarzyszoną”.
I jasne, należy zachować pewną skalę dla poszczególnych konkurencji kolarskich. Kobiece MTB nie jest jednak daleko od szosy pod względem liczebności czy poziomu sportowego, jednak to “szosa jest królową” stąd zdecydowanie większa uwaga, jaką poświęcamy wynikom na asfaltowych wyścigach pierwszej kategorii niż tej samej rangi imprezach kolarstwa górskiego. Swoją drogą, najwyżej sklasyfikowany na szosie mężczyzna, Stanisław Aniołkowski (niestety obecnie kontuzjowany, więc nie poprawi swojej pozycji a szkoda, bo wiosnę miał bardzo dobrą), jest w rankingu UCI 81. Tu trzeba jednak wziąć poprawkę na fakt, że konkurencja o wejście do top 100 męskiego rankingu na szosie jest wyraźnie wyższa niż u kobiet oraz w mtb.
Krótko mówiąc nie chodzi o stawianie jakiś karkołomnych tez, wedle których jest dobrze albo niedobrze, raczej o zwykłe bycie fair. Jeśli miałbym ocenić – a jakby na to nie patrzeć “regularnie komentuję dla Was najważniejsze wydarzenia w wyczynowym kolarstwie” – mamy nieliczną, ale solidną grupę zawodników i zawodniczek na poziomie europejskim. Nie są na poziomie “worldtourowym”, ale kilka wygranych i miejsc na podium w zawodach rangi C1 to bardzo solidne rezultaty, które powinny być gdzieś nazwane i docenione. Co też właśnie robię.
Kończąc temat: to co jest wyzwaniem, które umożliwiłoby skupienie się na tych wynikach na co dzień to po prostu czas. Obecnie możemy śledzić kolarstwo niemal 24/7. Jutro rano wraz z zapowiedzią Tour de Suisse: kobiecego i męskiego zobaczycie też, jak wypełniony jest kalendarz imprez, ile jest transmisji live z wydarzeń kolarskich i ile czasu trzeba poświęcić by to ogarniać choćby w formie skrótów, wyników czy relacji tekstowych. “Złoty wiek kolarstwa” sprawia, że – i o tym też będzie jutro – wszystkiego jest tak wielki przesyt, że jesteśmy w stanie przyswoić tylko to, co najważniejsze. Na szosie oznacza to tyle, że interesują nas te wyścigi, gdzie ściga się Pogacar. Ewentualnie van der Poel. Reszta, no cóż, różnie. I koło się zamyka.

